Τοπική Κοινότητα Αγαλά

Το ορεινό χωριό του Αγαλά αποτελεί ιστορικό χώρο, από τους ελάχιστους διασωθέντες στη Ζάκυνθο. Δεν καταστράφηκε από τους σεισμούς του 1953 και είναι χαρακτηριστικό δείγμα της άλλοτε ζακυνθινής αρχιτεκτονικής των ορεινών. Η παράδοση, που στηρίζεται σε ιστορικά στοιχεία, αναφέρει ότι, στα τελευταία χρόνια των Δε Τόκκων (1357-1479), μετά από επιδρομή ληστοπειρατών, που ανδραπόδισαν όλους τους κατοίκους του χωριού, σώθηκαν μόνο μια γριά και ο εγγονός της, ο οποίος είναι και ο ιδρυτής του σημερινού χωριού. Οι 334 κάτοικοι που μένουν μόνιμα εδώ προσπαθούν να κρατήσουν το χωριό τους ζωντανό κύτταρο της ιστορίας της ζακυνθινής υπαίθρου.

Αξίζει να περπατήσει κανείς σε ολόκληρο τον οικισμό και να δει την Κυρία των Αγγέλων, τον ενοριακό ναό, που παρ’ ότι ξανακτίστηκε πρόσφατα (μετά από πυρκαγιά του 1978) σε ρυθμό απλής Βασιλικής, διατηρεί τα στοιχεία της τοπικής αρχιτεκτονικής και το παλιό καμπαναριό που διασώθηκε της πυρκαγιάς. Μπορεί, ακόμη να μπει στο Παλαιό κτίσμα του 15ου αιώνα και να θαυμάσει την Έκθεση Λαϊκής Ζωγραφικής που φιλοξενεί.

Δεν πρέπει να φύγει κανείς από τον Αγαλά χωρίς να επισκεφτεί τα 12 Πηγάδια του Ανδρονιού, που χτίστηκαν το 15ο αιώνα, επί Ενετικής Εποχής. Ο τοπικός θρύλος λεέι πως ο Ανδρονιός, ήταν δράκος ψηλός 300 μέτρα που έφτιαξε τα 12 πηγάδια του Αγαλά και τους έδωσε τ’ όνομά του. Ο καλός άρχοντας του χωριού και προστάτης του, ο Δαμιανός, υποχρέωσε τον κακό δράκο Αντρονιό να μονομαχήσει μαζί του και τον νίκησε. Σαν τιμωρία του επέβαλε να φτιάξει 12 πηγάδια, ένα κάθε μήνα του χρόνου, για το καλό των ανθρώπων του χωριού. Από τη σπηλιά του, ο Δαμιανός, παρακολουθούσε τον Αντρονιό για να εκτελεί καλά το έργο-τιμωρία του.
Τα 11 πηγάδια είναι εμφανή, στην επιφάνεια του εδάφους, ενώ το 12ο βρίσκεται θαμμένο κάτω από τη γη. Είναι ιδιόκτητα και βρίσκονται λίγο έξω από τον οικισμό του Αγαλά, ανάμεσα σε καλλιεργημένη έκταση αμπελιών και ελαιοδέντρων, σε κοινόχρηστη έκταση που ανήκει σε διαφορετικούς ιδιώτες. Χρησιμοποιούνται και σήμερα για την ύδρευση των κατοίκων – ιδιοκτητών τους, τα ονόματα των οποίων αναγράφονται πάνω σε κάθε πηγάδι.

Απέναντι από τα πηγάδια μπορεί κανείς να δει τη Σπηλιά του Δαμιανού. Ο ίδιος θρύλος λέει πως όταν ο δράκος Αντρονιός ξαναεπαναστάτησε, ο Δαμιανός τον σκότωσε μαζί με το άλογό του και το απολίθωμά του «βρίσκεται» σήμερα στην ομώνυμη σπηλιά. Πράγματι, μέσα στη σπηλιά υπάρχει πέτρωμα που μοιάζει με κεφάλι αλόγου. Η σπηλιά βρίσκεται πάνω σε λόφο και είναι διώροφη με σταλακτίτες και σταλαγμίτες.